بسم الله الرحمن الرحیم

إن الحمد لله نحمده ونستعینه ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سیئات أعمالنا، من یهده الله فلا مُضلَّ له، ومن یُضلل فلا هادی له، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله. 

          ) یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (آل عمران:102.

          ) یَا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً کَثِیراً وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلَیْکُمْ رَقِیباً (النساء:1.

          ) یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِیداً . یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمَالَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَمَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزاً عَظِیماً (الأحزاب:70-71. 

          أما بعد:

فإن أصدَقَ الحدیثِ کتابُ الله، وخیرَ الهدی هدی محمدٍ r ، وشرَّ الأمورِ محدثاتها، وکلَّ محدثَةٍ بدعة، وکُلَّ بدعةٍ ضلالة، وکلَّ ضلالةٍ فی النار.  

مقدمه

روزه در ادیان قبل از اسلام هم وجود داشته، البته روزه آنها یک ماه کامل نبوده وبا آمدن اسلام به عنوان یکی از ارکان اسلام قرار گرفت ودر سال دوم هجری روزه ماه رمضان واجب شد واحکام آن توسط خدا ورسولشr  بیان شده تا مسلمانان آن را فراگیرند. و از معدود احکامی است که در قرآن  تقریباً به طور کامل به آن اشاره شده  ورسول اللهr وظیفه شرح وتبیین احکام را بر عهده داشته که به عنوان سنت نسل به نسل به ما رسیده؛ و هر قولی که از یاران رسول الله r به ما می رسد اگر از طرف بعضی دیگر از آنها مورد مخالفت قرار نگرفته باشد، حکم اجماع را دارد که بعد از قرآن وسنت یکی دیگر از منابع تشریع است وگفته هر شخص دیگری که با قرآن و سنت در تضاد باشد از نظر اهل علم مورد قبول نیست چون اصل در عبادت ، توقیفی بودن است و هیچکس نمی تواند بدون دلیل چیزی به دین کم یا زیاد کند.

وآنچه که در این جزوه بیان شده بر همین مبنا قرار گرفته است وسعی شده از قرآن وحدیث صحیح که محدثین صحت آنها را تایید کرده اند و قول مجتهدینی که با قرآن وحدیث در تضاد نیست استفاده شود.

وسعی نموده ام برای طولانی نشدن مطالب تمام احادیث برای هر مورد را ذکرنکنم وهمچنین عبارت عربی احادیث ذکر نشود که انشاءالله مورد استفاده عموم مسلمین حق طلب قرار گیرد.

فضیلت روزه

از ابو هریره  tروایت است که رسول الله r فرمودند: (({خداوند عزوجل میفرماید: هر کاری که انسان انجام می دهد برای خود اوست ، مگر روزه که برای من است ومن پاداش آن را میدهم.} و روزه سپر است، پس هرگاه کسی از شما روزه بود سخن زشت نگوید و دشمنی نکند واعمال جاهلانه را انجام ندهد واگر کسی به او دشنام داد یا با او دعوا کرد دوبار بگوید من روزه هستم، قسم به ذاتی که جانم در دست اوست بوی دهان روزه دار نزد خداوند ازبوی مُشک بهتر است وشخص روزه دار دوبار خوشحال می شود یکی زمانی که افطار می کند ودیگری زمانی است که در قیامت پروردگارش را ملاقات می کند.))

 (رواه بخاری1904- مسلم1151)

ابوهریرهt می فرماید: رسول اللهr فرمودند:(( کسی که از روی ایمان و به امید کسب اجر وپاداش، ماه رمضان را روزه بگیرد گناهان (صغیره) گذشته او بخشیده می شود)) (رواه بخاری1901- مسلم760)

ابوهریرهt می فرماید: رسول اللهr فرمودند:((نمازهای پنجگانه ونماز جمعه تا جمعه دیگرو روزه ماه رمضان تا رمضان دیگر همگی کفاره گناهان( صغیره)هستند، اگر از گناهان کبیره دوری شود)) (رواه مسلم 233)

از سهل بن سعدt روایت است که رسول اللهr فرمودند:((دربهشت دروازه ای است که به آن ریّان گفته می شود وفقط روزه داران از آن دروازه داخل بهشت می شوند)) (رواه بخاری1896- مسلم1152)

حکم روزه ماه رمضان

روزه ماه رمضان یکی از ارکان و فرائض اسلام است. خداوند متعال می فرماید:) یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمْ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ((بقره 183) «ای کسانی که ایمان آورده اید برشما روزه واجب شده است همانگونه که برامتهای پیش از شما واجب بوده، امید است که پرهیزگارشوید.»

اجماع امت بر این است که روزه ماه رمضان، فرض ویکی از ارکان اسلام وضروریات دین است وکسی که فرضیت آن را انکار کند کافر و مرتد است .  

روزه ماه رمضان بر چه کسانی فرض است

روزه ماه رمضان بر هر شخص مسلمان عاقل، بالغ، سالم از بیماری ومقیم فرض است و زن باید از حیض ونفاس پاک باشد. دلیل فرض نبودن آن بر بیمار و مسافر فرموده خداوند عز وجل است که می فرماید).. فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِیضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ...((بقره 184) « وکسانی ازشما که بیمار ومسافربودند (روزه نگرفتند به اندازه آن روزها ) چند روزدیگری را روزه گیرند.» ودلیل فرض نبودن آن بر غیر عاقل ونا بالغ حدیث عایشه t است که می فرماید: رسول الله r فرمودند((تکلیف از سه دسته برداشته شده است: از دیوانه تا هوشیار شود و از به خواب رفته تا بیدار شود  واز کودک تا بالغ شود))

(صحیح سنن ابن ماجه 3514-الترمذی693)

 اگر بیمار ومسافر با گرفتن روزه دچار مشقت نشوند می توانند روزه باشند ودرغیر این صورت بهتر است روزه نگیرند.

راه اثبات ماه رمضان

با رؤیت هلال ماه رمضان روزه فرض می شود درحدیث آمده است ((ماه رمضان با رؤیت ماه از طرف یک نفر مسلمان ودر صورت ابری بودن آسمان با کامل کردن سی روز ماه شعبان ثابت می شود وعید فطربا رؤیت ماه از طرف دو نفرمسلمان واگرآسمان ابری بود با کامل کردن سی روز ماه رمضان ثابت می شود ))(رواه ابو داوود 2052)

دیدن هلال ماه درتمام کشورها و مناطقی که به هم نزدیک وهم افق هستند برای یکدیگرحجت است، که این قول بعضی از شافعی ها وحنفی ها و مالکی ها وقول شیخ الاسلام ابن تیمیه است.

ارکان روزه

1- نیت : امام عمرt می فرماید: رسول الله r فرمودند: (( همانا پذیرش و پاداش هر عمل بستگی به نیت آن دارد)) (رواه بخاری1- مسلم1907)

نیت روزه رمضان باید قبل از طلوع فجر(اذان صبح) باشد، حفصهt روایت می کند که رسول الله r فرمودند:((کسی که قبل ازطلوع فجر نیت روزه نکند روزه اش صحیح نیست))(صحیح سنن ابوداوود 2143- نسائی 196/4)

البته این برای روزه فرض است، اما در روزه سنت می توان بعد از طلوع فجرهم نیت بیاوریم، به شرطی که بعد از اذان چیزی نخورده باشیم. (استناد به حدیث بیهقی 203/4وقال بیهقی هذا اسناد صحیح)

اگر شخص فهمید فردا رمضان است و خواست روزه باشد این برای او نیت محسوب می شود واگر شخصی برای سحری خوردن بیدار شد به قصد اینکه روزه بگیرد این هم نیت است و تلفظ کردن وگفتن نیت با زبان از رسول الله r  ثابت نشده و بدعت محسوب می شود. امام نووی رحمة الله علیه می فرماید: روزه صحیح نیست مگر با نیت و محل  وجایگاه نیت قلب است.

(روضة الطالبین 350/2)

2- خودداری (امساک) از چیزهایی که روزه را باطل می کند ، از طلوع فجرتا غروب خورشید.

آداب روزه

برای روزه دار مستحب است این آداب را رعایت کند:

 1- سحری خوردن: عبدالله بن عمرt می فرماید: رسول الله r فرمودند:((سحری کنید اگر چه با جرعه ای آب باشد)) (صحیح ابن حبان – صحیح الترغیب والترهیب 1058)

انس بن مالکt می فرماید رسول الله r فرمودند:  ))سحری کنید همانا در سحری کردن خیر وبرکت وجود دارد))

(رواه بخاری1923- مسلم1095)

ابوهریره t می فرماید: رسول اللهr فرمودند:((بهترین سحری انسان مؤمن خرما است ))(صحیح سنن ابوداوود2055)

 عمروبن العاص t می فرماید: همانا رسول اللهr فرمودند: ((فصل وتفاوت بین روزه ما و روزه اهل کتاب در سحری خوردن است ))(رواه مسلم 1096)

اگر کسی کاسه ای یا لیوانی در دست داشت ومشغول خوردن آب یا غذا بود وصدای اذان صبح را شنید می تواند آن را تمام نماید.ازابوهریره t روایت است که رسول اللهr فرمودند:(( اگر یکی از شما ظرف آب را در دست داشت واذان صبح را شنید، تا نیازش را ازآن برطرف نکرده ظرف را نگذارد))(صحیح سنن ابوداوود2060- صحیح جامع الصغیر607)

2- پرهیز از سخنان بیهوده ودشنام دادن: ازابوهریره t روایت است که رسول اللهr فرمودند:((کسی که از گفتار باطل و عمل کردن به آن دست بر ندارد، خداوند هیچ نیازی به خودداری او ازخوردن وآشامیدن ندارد وانسان روزه دار باید ناسزا نگوید وداد و فریاد نکشد واز اعمال جاهلانه پرهیز کند ))(رواه بخاری 1903)

3- سخاوت وتلاوت قرآن: ابن عباس t می فرماید:((رسول اللهr سخاوتمند ترین مردم از لحاظ خیر بود ودر ماه رمضان وقتی جبرئیل اورا ملاقات می کرد بیشترسخاوتمند می شد و دربخشش همچون باد وزیدن می گرفت وجبرئیل هرشب با او ملاقات می کرد ورسول الله r قرآن را بر او می خواند)) (رواه بخاری 3220- مسلم2308) 

4- عجله در افطار کردن: از سهل بن سعدt روایت است که رسول اللهr فرمودند:((تا زمانی که مردم در افطار کردن عجله کنند در خیر وخوبی اند )) (رواه بخاری1957- مسلم1098)

 

دعای هنگام افطار

ابن عمر t می فرماید : رسول اللهr وقتی می خواست افطار کند این دعا را می خواند((ذَهَبَ الظَمَأُ وابتَلَتِ الْعُروقُ وَثَبَتَ الْأجْرُإنْ شاءَالّله)) (صحیح سنن ابوداوود 2066)« تشنگی برطرف شد ورگها  تر و خیس شدند وانشاءالله اجروپاداش ثابت شد.» این تنها حدیث صحیحی است که در این باب آمده است.

 از انس بن مالک t روایت است که رسول الله r ابتدا با چند خرمای رطب (تازه) افطار می کردند واگر خرمای رطب نبود با چند خرمای خشک و اگر آن هم نبود چند جرعه آب می نوشید.(صحیح سنن ابوداوود2065)

فضیلت مهمانی کردن انسان روزه دار

از زید بن خالد جهنی t روایت است که رسول الله r فرمودند:((هر کسی که انسان روزه داری را افطاری دهد، به اندازه شخص روزه دار اجر وپاداش می برد، بدون آنکه از اجر روزه دارچیزی کم شود.))

(رواه الترمذی والنسائی- صحیح الترغیب والترهیب1065)

دعای روزه دار بعد از افطار کردن در خانه کسی :انس بن مالک t می فرماید:رسول اللهr نزد سعد بن عباده t افطار کردند وبعدازغذا فرمودند:(( أفْطَرَ عِنْدَکُمُ الصَّائِمُوْنَ، وَأَکَلَ طَعَامَکُمْ الأَبْرَارُ، وَصَلَّتْ عَلَیْکُمْ المَلاَئِکَةُ))

(رواه ابو داوود3854- ابن ماجه1747) « روزه داران نزد شما افطار  کنند و نیکان غذایتان را  بخورند وفرشتگان بر شما درود فرستند.»

حکم روزه پیر مرد وپیرزن ومریض همیشگی

کسی که به دلیل پیری نمی تواند روزه بگیرد یا شخصی که مریض همیشگی است و امید بهبودی ندارد، می توانند روزه نگیرند اما باید به ازای هر روز که روزه نگرفته اند مسکینی را یک وعده طعام دهند. به دلیل فرموده خداوند متعال ) وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ...((بقره 184) « وبرکسانی که توانایی انجام آن (روزه) را ندارند(همچون کهنسالان ناتوان و بیماران همیشگی ) لازم است فدیه بدهند وآن خوراک مسکینی است.»

 ازعطاء t روایت است که از ابن عباسt شنیدم که آیه ی ) وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ...( (بقره 184) را می خواند و می فرمود: این آیه منسوخ نیست، بلکه درباره پیرمرد وپیرزنی است که توانایی روزه گرفتن را ندارند وبرای هرروز مسکینی را طعام دهند (رواه بخاری 4505-الاءرواءالغلیل912)

 البته در مورد بیمار همیشگی باید گفت درصورتی این حکم شامل او می شود که دکتر متعهد ومطمئن تشخیص دهد که روزه برایش ضرر دارد ودیگر نمی تواند برای همیشه روزه بگیرد.

حکم روزه زن حامله وشیرده

این دو مورد هم می توانند روزه نگیرند اگر(بر حال خود یا بچه) بیم داشته باشند وباید فدیه بدهند وقضای روزه هم برآنها لازم نیست. از ابن عباسt روایت است که حکم آیه ی ) وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ...((بقره 184) برای پیرمرد وپیرزن وزن حامله وشیرده همچنان باقی است، پس زن حامله وشیرده ای که (برحال خود یا بچه) بیم دارند می توانند روزه نگیرند وبه ازای هرروز یک مسکین را طعام دهند. (صحیح ،النسائی 191/4- البیهقی 230/4- الاءرواء الغلیل 912)

از نافعt روایت است:یکی از دختران ابن عمرt که همسرمردی قریشی بود در زمان حاملگی در ماه رمضان دچارتشنگی شد و ابن عمرt به او دستور داد تا روزه اش را بشکند وبه ازای هر روز مسکینی را طعام دهد.

(صحیح،رواه الدارقطنی 205/2- الاءرواء الغلیل 21/4)

از ابن عباسt روایت شده که کنیزش را دید که حامله یا شیرده بود، پس فرمود: تو  بمنزله کسی هستی(درروایتی مانند شخص کهن سالی هستی )که توان (روزه گرفتن) نداری پس بر تو لازم است به جای هر روز روزه، طعام مسکینی را بدهی وقضای روزه بر تو واجب نیست. (صحیح ،رواه الدارقطنی 206/2- الاءرواء الغلیل 19/4- وقال الدارقطنی اسناده صحیح)

از ابن عمرt روایت است که زنی از او سؤال کرد در مورد روزه گرفتن در حالی که حامله بود وابن عمرt به او فرمود:     روزه ات را بشکن وبه ازای هر روزمسکینی را طعام بده وقضای روزه بر تو لازم نیست.

(صحیح روا الدارقطنی 207/2- الاءرواء الغلیل 20/4- قال الالباتی سنده جید)

واین قول ابن عباس وابن عمروسعید بن جبیر رضی الله عنهم است وصحابه با آن مخالفتی نکرده اند و نیزمذهب اسحاق بن راهویه واختیار محدثین است. ودر اصطلاح  اگر روایتی از تعدادی  اصحاب نقل شود و بقیه صحابه با آن مخالفت نکنند حکم اجماع

را دارد.

مقدارطعامی که به عنوان فدیه لازم است به مساکین داده شود

از انس بن مالکt روایت است: ایشان سالی دچار ضعف وسستی شدند ونتوانستند روزه بگیرند پس کاسه ای ترید گوشت درست کرد وسی نفر مسکین را دعوت ، وآنها را سیر کردند .(صحیح ،  الهیثمی 164/3- طبرانی فی الکبیر1/214/675)

واین یک وعده غذا به یک مد (600گرم یا به قولی625گرم) غذای غالب آن منطقه نیز تعبیر شده است . یعنی شخص می تواند به ازای هر روز که روزه نگرفته (625گرم) طعام غالب به مسکین بدهد ودادن قیمت (پول) به جای طعام جایز نیست چون

 نص صراحتاً بردادن طعام دلالت دارد.

باطل کننده های روزه

1- خوردن وآشامیدن: اگر از روی فراموشی باشد روزه باطل نمی شود ونه قضای روزه بر او لازم است ونه کفاره .

ازابوهریره t روایت است که رسول اللهr فرمودند: ((وقتی که انسان فراموش نمود که روزه است چیزی را نوشید یا خورد، باید به روزه اش ادامه دهد واین آب وغذایی است که خداوند به او بخشیده است))(رواه بخاری 1923- مسلم1155)

 اما اگر خوردن عمدی باشد وشخص هیچ کدام از حالات رخصت شرعی(بیمار- مسافر- کهن سالی و...)را نداشته باشد وبدون دلیل شرعی روزه خود را با خوردن وآشامیدن بشکند، روزه این شخص باطل است وقضا وکفاره هم ندارد. و باید توبه کند و دیگر مرتکب این عمل نشود.از ابوهریرهt وعبدالله بن مسعودt روایت شده که فرموده اند: اگر کسی روزه ی یک روز از ماه رمضان را بدون عذر و رخصت شرعی بشکند اگر تمام سال را هم روزه باشد آن را جبران نمی کند. (صحیح، رواه ابن ابی شیبه9784)

 ودر نصوص هم دلیلی برقضای روزه کسی که عمداً روزه اش را با خوردن وآشامیدن می شکند وجود ندارد. و ابن حزم رحمه الله نیز این قول را ترجیح می دهد.(المحلی 180/6 مسئله 735)

2- استفراغ: ازابوهریره t روایت است که رسول اللهr  فرمودند:((اگراستفراغ عمدی باشد روزه اش باطل وباید روزه را قضا کند واگرغیرعمدی وخود به خود باشد روزه اش باطل نشده وقضای روزه براولازم نیست))

(صحیح سنن ابو داوود2088- صحیح سنن الترمذی 577)

3- حیض ونفاس: اگرچه در آخرین لحظات روز باشد، به دلیل اجماع علما.

4- جماع: اگراز روی فراموشی باشد روزه باطل نمی شود و کفاره ای هم ندارد اما اگرعمداً باشد روزه را باطل وکفاره آن واجب می شود که عبارت است از: آزاد کردن برده ای، اگر برایش مقدورنبود گرفتن دو ماه پشت سر هم روزه واگر توانایی هیچ کدام ازاینها را نداشت باید به شصت مسکین طعام دهد واین کفاره فقط برمرد واجب است.   

5- نیت شکستن روزه: اگر شخص نیت کند که روزه اش را بشکند اگر چه عملاً این کاررا هم نکند بازهم روزه اش باطل است. به دلیل حدیث(قبول وصحت اعمال با نیات است وپذیرش وپاداش هرعمل بستگی به نیت آن دارد)

وقول امام شافعی و امام مالک رحمة الله علیهم نیزهمین است.

6- مرتد شدن:اگر شخص روزه دار دچار کفر یا یکی از نواقض اسلام شود روزه اش هم باطل می شود به دلیل این که انسان کافر ومرتد تمام اعمالش حبط وتباه می شود، مثلا اگر غیر خدا را به فریاد بطلبد و جهل نداشته باشد روزه اش باطل می شود.

اعمال مباحی که روزه را باطل نمی کند

1-   افطار نکردن تا سحر 2- حمام کردن: از ابوبکره t روایت است که همانا رسول الله r را درعرج(اسم مکانی است) دیدم در حالی که روزه بودند از شدت گرما وتشنگی بر سرشان آب می ریختند(صحیح سنن ابوداوود2072) وعایشه وام سلمه رضی الله عنهما روایت کرده اند که رسول الله r درروز(بعد از فجر) غسل می کردند و روزه بودند (رواه بخاری 1925- مسلم1109)

3- احتلام شدن درروز 4- صبح کردن در حالت جنابت 5- خون دادن برای آزمایش و...                       6 - حجامت: رسول اللهr فرمودند:((روزه شخص حجامت کننده وشخصی که برایش انجام داده باطل است)) (صحیح،الترمذی 774- ابوداوود 2367) جمهورعلما نظر بر منسوخ شدن این حدیث دارند چون رسول اللهr این حدیث را در اوایل فرموده اند واحادیث بعدی این موضوع را روشن می کند. ابن عباسt می فرماید: همانا رسول اللهr حجامت          می کردند در حالی که ایشان روزه بودند (رواه بخاری 1939) وابو سعید خدری t می فرماید: رسول الله r اجازه دادند به حجامت کردن برای شخص روزه دار(صحیح ، مصنف ابن ابی شیبه( 3/51-53) الاءرواء الغلیل 74/4) ودر میان صحابه ابن عباس- ابوسعید- ابن مسعود- ام سلمه- حسین بن علی- عروة بن زبیروسعید بن جبیررضی الله عنهم حجامت را باعث باطل شدن روزه ندانسته اند. 7- تزریق آمپول ومصرف قطره8- آب دادن به دهان وبینی در وضو: اگر در این هنگام آب بدون اراده ازحلق پایین برود اشکالی ندارد. از لقیط بن صبره t روایت است که رسول الله r فرمودند:((در استنشاق(آب به بینی دادن) مبالغه کنید مگر اینکه روزه باشید))(صحیح سنن ابوداوود 129)

9- سیواک یا مسواک زدن 10- مزه کردن غذا توسط آشپزبرای نیاز وبدون آنکه از گلویش پایین رود  11- چرب کردن موی سروپوست ،عطر زدن وسرمه کشیدن بر چشم 12- کوتاه کردن موی سر وگرفتن ناخن 13- خوردن آب دهان به هر صورتی که باشد 14- خون دماغ شدن 15- استفاده از داروی غرغره (با آب نمک و....) - دلیل کلی برای مباح بودن این موارد نبودن دلیل از قرآن وسنت بر تحریم بودن آنها است واگر باعث باطل شدن روزه می شدند درنصوص بیان می شد وخداوند عزوجل می فرماید ) وَمَا کَانَ رَبُّکَ نَسِیّاً( (مریم64)                « پروردگارت هرگز فراموشکارنبوده است.» و هیچ فرقی بین انجام مواردی چون سیواک دادن – آب به دهان وبینی دادن در وضو – حمام کردن و خون دادن و... در اول روز وآخر روز نیست و کسانی که قائل به آن هستند دلیلی برای گفته خود ندارند .

روزه سنت

گرفتن روزه سنت اجر وثواب دارد ونگرفتن آن بدون عذاب و مجازات است  وعبارتند از:

1- شش روز شوال: از ابوایوب انصاریt روایت است که رسوال الله r فرمودند:((کسی که ماه رمضان وبه دنبال آن شش روزازماه شوال را روزه بگیرد مانند این است که یک سال کامل روزه گرفته باشد)) (رواه مسلم 1164)

 2- روزه عرفه برای غیر حاجی: از ابو قتادهt روایت است که از رسول الله r درباره روزه عرفه سوال شد، ایشان فرمودند:((روزه عرفه گناهان سال گذشته وسال جاری را از بین می برد)) (رواه مسلم1162)

3- روز نهم محرم(تاسوعا) وروز دهم محرم(عاشورا): رسول اللهr روزعاشورا را روزه گرفتند و فرمودند اگر زنده بمانم سال آینده روز نهم را نیز روزه می گیرم(رواه مسلم 1134) ودرباره روزه عاشورا فرمودند: ((گناهان سال گذشته را از بین می برد)) (رواه مسلم 1162)

4- روزه ماه محرم: ازابوهریره t روایت است که رسول اللهr فرمودند:((بهترین وافضل ترین روزه بعد از ماه رمضان روزه ماه محرم است وبهترین نماز بعد از نمازهای فرض نماز شب است))(رواه مسلم1163-ابو داوود 2122)

 5- اکثر روزهای ماه شعبان: ازعایشه t روایت است که رسول اللهr را ندیدم که ماهی را کامل روزه بگیرند مگررمضان وندیدم درهیچکدام ازماهها به اندازه شعبان روزه بگیرند (رواه بخاری1969-مسلم 1156)           

6- دوشنبه وپنج شنبه هر هفته: از اسامه بن زیدt روایت است که رسول اللهr روزدوشنبه وپنج شنبه را روزه می گرفتند ومی فرمودند:(( اعمال بندگان دراین دو روز(پیش خدا)عرضه می شود))(صحیح سنن ابوداوود2128)

7- سه روز از هرماه(سیزدهم وچهاردهم وپانزدهم ماه قمری): از ابوذرt روایت است که رسول اللهr فرمودند: ((ای ابوذرهرگاه سه روزاز ماه را روزه گرفتی روزهای سیزدهم وچهاردهم وپانزدهم را روزه بگیر))(صحیح سنن الترمذی608- النسائی2279)- ابن عباسt روایت می کند که رسول اللهr درسفروغیرآن روزه این سه روز را ترک نمی کردند(رواه النسائی198/4)

  8- نه روز اول ذی الحجه: رسول اللهr فرمودند:(( اعمال (خیر) در ده روز اول ذی الحجه بیشترین ثواب را در طول سال دارد))(رواه بخاری 969)- ازهنیده بن خالد از همسرش از بعضی همسران رسول اللهr روایت شده که رسول اللهr نه روز (اول)

ذی الحجه را روزه می گرفت(رواه بخاری1990- مسلم1137- ابوداوود2420) و روز دهم را به علت عید قربان روزه نبوده اند.

9-یک روز درمیان روزه گرفتن: از ابن عمرt روایت است که رسول اللهr فرمودند((محبوب ترین روزه نزد خدا روزه داوود u است که یک روز در میان روزه می گرفت (رواه بخاری1131- مسلم1159)

 

روزهایی که روزه گرفتن در آن نهی شده است

1-عید رمضان وعید قربان(استناد به احادیث امام بخاری 1990- مسلم 1137) 2- ایام التشریق: سه روز بعد ازعید قربان

(11-12-13)ذی الحجه (استناد به حدیث ابوداوود2113) 3- روزه گرفتن جمعه به تنهایی: مگراینکه روز قبل یا بعد ازآن نیز روزه بگیرد(استناد به احادیث امام بخاری1985- مسلم1144) 4-روزه گرفتن شنبه به تنهایی (استناد به احادیث ترمذی 744-صحیح سنن ابن ماجه 1403) اگر روز جمعه وشنبه مصادف با یکی ازروزه های سنت مانند روزعرفه یا عاشورا و...بود  گرفتن آن به تنهایی اشکالی ندارد.5- نیمه دوم شعبان برای کسی که درنیمه اول آن روزه نگرفته: اما اگر کسی یک یا چند روزی از نیمه اول را روزه بوده می تواند نیمه دوم هم روزه بگیرد(استناد به احادیث صحیح سنن ابن ماجه 1339- سنن ابو داوود2049)

 6- یوم الشک:یعنی روزی که نمی دانی جزء رمضان است یا شعبان ودر آن شک داری(استناد به حدیث صحیح ابو داوود 2046).  7- یک یا دو روز مانده به رمضان: به استقبال رمضان رفتن (استناد به احادیث بخاری 1914- مسلم1082) این دو روز با یوم الشک فرق می کند چون میدانی که رمضان فرا نرسیده است وگرفتن این دو روز هم برای کسی جایز است که این دو روزمصادف با روزهای دوشنبه یا پنج شنبه باشد و او هم عادت به گرفتن روزه دوشنبه وپبج شنبه داشته باشد یا عادت به گرفتن روزه یک روز درمیان داشته باشد.

8- روزه تمام سال: اگرچه در ایام نهی شده روزه نگیرد(استناد به احادیث بخاری1979-مسلم1159)

ونهی شده است که زن روزه سنت بگیرد هرگاه شوهرش در خانه باشد مگر به اجازه او.

(استناد به احادیث بخاری 5192-مسلم 1026)

روزه گرفتن در ماه رجب در سنت وارد نیست مگر روزهایی که سنت هستند ودرتمام ماهها گرفته می شوند ابن عباس

 وابن عمررضی الله عنهما از گرفتن روزه ماه رجب بجز روزهایی که روزه گرفتن در آنها سنت است، نهی کرده اند.

(صحیح،ابن ابی شیبه 102/3 - عبدالرزاق 7854)

قضای روزه

قضای روزه رمضان برمریض، مسافر و زنی که در حیض ونفاس بوده واجب است وبهتر است شخص تا آخرشعبان آینده

 روزه اش را قضا کند. درقضای روزه لازم نیست حتما پشت سر هم گرفته شود واین قول ابن عباس وابوهریره و انس بن مالک

 رضی الله عنهم است(صحیح ،البیهقی258/4- الاءرواءالغلیل95/4)

وهمچنان که قبلا ذکر گردید بر پیر مرد و پیرزن ومریض همیشگی و زن حامله وشیرده قضا لازم نیست وفقط فدیه می دهند- وکسی که تازه ایمان آورده ونیز شخص مرتدی که دوباره ایمان می آورد روزه های فوت شده آنها قضا ندارد ونیز شخصی که عمداً روزه نگرفته روزه اش قضا ندارد چون دلیلی از نصوص بر آن نیست.

 کسی که فوت کرده و قضای روزه رمضان بر گردنش بوده برولیش لازم است کفاره آن را بپردازد وقضای روزه آن لازم نیست اما اگر کسی فوت کرد و روزه نذر برگردنش بود باید ولیش آن را قضا کند: از ابن عمرt به صورت مرفوع روایت شده که:

 هر کس فوت کرد و قضای روزه(رمضان) بر گردنش بود به ازای هرروزمسکینی را طعام دهند(صحیح الترمذی 718)

از عمرةt روایت است که: مادرش فوت کرد و روزه ی رمضان بر گردنش بود واز عایشهt سوال کرد که آیا روزه مادرش را قضا کند؟ عائشه t گفت: نه، لازم نیست، بلکه برای هر روز مسکینی را طعام بده.

(صحیح،طحاوی فی مشکل الآثار142/2- ابن حزم فی المحلی7/4)

 ازابن عباسt روایت است: اگر شخص فوت کرد وقضای روزه رمضان بر گردنش بود روزه اش را قضا نکنید بلکه به جای آن طعام بدهید واگر روزه نذر برگردنش بود باید ولیش روزه نذر را قضا کند(صحیح،ابوداوود2401-ابن ابی شیبه113/3)

وهمچنین در احادیث امام احمد وابو داوود مشخص شده که روزه رمضان شخص مرده قضا ندارد بلکه روزه نذر قضا دارد واین قول امام مالک وابوحنیفه است. شکستن روزه سنت به هر دلیلی و با هرکدام ازباطل کننده ها، نه قضا دارد ونه کفاره.

زکات فطر(سرفطره)

حکم زکات فطر: زکات فطر بر هر مسلمانی(که بیش ازقوت یک شبانه روز خود و خانواده اش را داشته باشد) واجب است(رواه بخاری1503- مسلم984) ورسول الله r به دادن زکات فطر از کوچک وبزرگ وآزاد وبرده وکسانی که نفقه آنها بر عهده شما است امر فرموده(صحیح ،دارالقطنی220- بیهقی161/4- الاءرواءالغلیل835)

حکمت زکات فطر: از ابن عباسt روایت است که رسول اللهr زکات فطر را به عنوان پاک کننده روزه دار ازسخنان بیهوده ودشنام ، به عنوان رزق وخوراکی برای مساکین واجب کرده است پس هر کس آن را قبل ازنماز عید بدهد به عنوان زکات فطرمحسوب می شود وهر کس آن را بعد از نمازعید پرداخت کند صدقه ای است همچون سایر صدقات(وبه عنوان زکات فطر محسوب نمی شود)(صحیح سنن ابن ماجه1480- ابوداوود1594)

مقدار زکات فطر:ابو سعید خدریt می فرماید: ما درزمان رسول اللهr یک صاع از گندم یا جو یا خرما یا کشک یا کشمش را برای هر نفرزکات فطر می دادیم(رواه بخاری1505- مسلم985)

ودر حدیث دیگری می فرماید: ما یک صاع ازطعام خود را در عهد رسول الله r به عنوان زکات فطر می دادیم (رواه بخاری 1510)

پس روشن می شود که زکات فطر باید یک صاع از طعام باشد وهرصاع برابر با چهار مد است.

 و به(2کیلو و400گرم تا2کیلو و500گرم) تعبیر شده است واین قول علمای مذهب شافعی و بعضی دیگر است.

شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می فرماید: زکات فطر پرداخت می شود از قوت بلد(منطقه)مانند برنج وغیره ،اگرچه شخص توان پرداخت موارد مذکور در حدیث را هم داشته باشد واین قول اکثر علما واصح اقوال است، که همانا اصل در دادن آن مساوات وبرابری با فقرا است. (الفتاوی الکبری 455/4)

ابن قیم جوزی رحمه الله می فرماید: این چند مورد از حبوبات (گندم- جو- خرما و...)که در احادیث آمده نشانگر آن است که در آن زمان در مدینه (قوت)غذای غالب مردم همین چیزها بوده و اگر درجایی یا زمانی دیگر قوت غالب چیز دیگری باشد باید ازآن بپردازند اگرچه غذایشان غیرازحبوبات مثل شیروگوشت و ماهی باشد واین قول جمهور علما وقول ارجح است ومقصود از پرداخت زکات فطر یکسانی با مساکین است، درطعام روزعید، یعنی غذای مسکین هم درآن روز همانند بقیه مردم باشد.

(اعلام الموقعین 3/12)

و این ردی است بر عمل کسانی که فقط به دادن گندم بسنده می کنند وخودشان از بهترین طعام در طول سال وروز عید استفاده می کنند- و دادن پول به جای طعام به عنوان زکات فطر مخالفت صریح با نصوص است چون زکات فطر عبادت است واصل در عبادت توقیفی بودن است وخدا ورسولشr حکمت آنرا بهتر می دانند.

امام نووی رحمه الله می فرماید: عامه فقها دادن قیمت(پول) به جای طعام را جایز ندانسته اند، چون اگردادن پول جایز می بود خدا             و رسول r آن را بیان می فرمودند(شرح امام نووی بر صحیح مسلم) واین قول امام شافعی وامام احمد و امام مالک رحمه الله علیهم است.

زمان پرداخت زکات فطر: از ابن عمرt روایت است: رسول اللهr دستور داد تا زکات فطر قبل ازخروج مردم برای نمازعید ، پرداخت شود(رواه بخاری1503- مسلم984)

ودرسنت آمده که زکات فطر یک یا دو روز مانده به عید به کسی که مستحق آن است پرداخت شود (رواه بخاری 1511)

زکات فطر به چه کسانی داده می شود: زکات فطر به مساکین داده می شود به دلیل فرموده رسول الله r ((زکات فطر رزق وخوراکی برای مساکین است)) (صحیح سنن ابن ماجه1480- ابو داوود1594)

                                                                        

 

 

وآخردعوانا ان الحمدالله رب العالمین،نسال الله ان ینفعنا وینفع اخواننا المسلمین بهذه الرسالة، انه سمیع مجیب الدعاء، وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله واصحابه واتباعه

بإحسان الی یوم الدین


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٢/۱/٢٠ | ٧:٢٤ ‎ب.ظ | نویسنده : جوانان اسلامی | نظرات ()